ಮೈಸೂರಿನ ಆ ಹಳೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮ ಒಬ್ಬಳೇ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವರ್ಷ ಬದುಕಿದ್ದಳು. ಅಪ್ಪ ರಾಮಚಂದ್ರ ಪ್ರಶಾಂತನಿಗೆ ಆರು ವರ್ಷವಿದ್ದಾಗಲೇ ಒಂದು ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೂವರೆ ತಿಂಗಳು ಹೋರಾಡಿ, ಕೊನೆಗೂ ಬದುಕುಳಿದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಮ್ಮ ಎಂದೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತಾಡಿದವಳಲ್ಲ. “ಹಳೇದೆಲ್ಲಾ ಯಾಕೆ ಕೆದಕೋದು” ಅಂತಷ್ಟೇ ಹೇಳಿ ಸುಮ್ಮನಾಗುತ್ತಿದ್ದಳು. ಪ್ರಶಾಂತ ಒಂದೆರಡು ಸಲ ಕೇಳಿ, ಅಮ್ಮನ ಮುಖ ಗಂಟಿಕ್ಕಿದಾಗ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುವ ಧೈರ್ಯ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ.
ಈಗ ಅವಳಿಲ್ಲ. ಮನೆ ಖಾಲಿ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪ್ರಶಾಂತನ ಮೇಲಿತ್ತು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆಫೀಸಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಾರ ರಜೆ ಹಾಕಿ ಬಂದಿದ್ದ, ಮ್ಯಾನೇಜರ್ಗೆ “ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ” ಅಂತ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನ ಮೇಲ್ ಬರೆದು. ಹೆಂಡತಿ ಶ್ವೇತಾ ಜೊತೆಗಿದ್ದಳು, ಎಂಟು ವರ್ಷದ ಮಗಳನ್ನು ಅತ್ತೆ ಮನೆಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಂದಿದ್ದರು.
ಮೊದಲ ಎರಡು ದಿನ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಓಡಾಟ, ಕ್ರಿಯಾಕರ್ಮಗಳು. ಮೂರನೇ ದಿನದಿಂದ ಮನೆ ಸದ್ದಡಗಿತು. ಆಗಲೇ ನಿಜವಾದ ಕೆಲಸ ಶುರುವಾಗಿದ್ದು, ಬಟ್ಟೆ, ಪಾತ್ರೆ, ಹಳೆಯ ಫೋಟೋಗಳು, ಎಲ್ಲಾ ಒಂದೊಂದೇ ವಿಂಗಡಿಸುವುದು. ಅಮ್ಮನ ಸೀರೆಗಳ ವಾಸನೆ ಇನ್ನೂ ಮಾಸಿರಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರಶಾಂತ ಒಂದೊಂದು ಸೀರೆ ಎತ್ತುವಾಗಲೂ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಿಂತು ಉಸಿರು ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ.
ಕಪಾಟಿನ ಕೆಳಗಿನ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಟ್ರಂಕ್ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನ ಮುಟ್ಟುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ, “ಅದು ನನ್ ಸಾಮಾನು, ಮುಟ್ಬೇಡ” ಅಂತ ಅಮ್ಮ ಗದರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಬೀಗ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿದಿತ್ತು. ಸ್ಪ್ಯಾನರ್ನಿಂದ ಮುರಿದಾಗ ಒಳಗಿನಿಂದ ಬಂದ ವಾಸನೆ, ಹಳೆ ಕಾಗದದ, ಕರ್ಪೂರದ, ಮತ್ತು ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳ ಮೌನದ ವಾಸನೆಯಂತಿತ್ತು!
ಒಳಗೆ ಹಳೆ ಸೀರೆಗಳು, ಒಂದಿಷ್ಟು ಬಳೆ, ಅಪ್ಪನ ಒಂದು ವಾಚು. ಅವುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕವರ್. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪಾಸ್ಬುಕ್. ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ ಶಾಖೆ. ಅಮ್ಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಇತ್ತು.
“ಅಮ್ಮಂಗೆ ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲದಲ್ಲಿ ಖಾತೆ ಇತ್ತಾ?” ಪ್ರಶಾಂತ ಹುಬ್ಬೇರಿಸಿದ. ಅಮ್ಮ ಎಂದೂ ಮೈಸೂರು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲೂ ಹೋಗಿದ್ದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ, ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ತಿರುಪತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಿದ್ದು ಬಿಟ್ಟರೆ.
ಪುಟ ತಿರುವಿದಾಗ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳೂ, ಒಂದೇ ದಿನಾಂಕದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ, ಒಂದಿಷ್ಟು ಹಣ ಜಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಐದುನೂರು, ಎಂಟುನೂರು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ. ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಅಷ್ಟೇ ಹಣ “ಮನಿ ಆರ್ಡರ್” ಮೂಲಕ ಒಂದೇ ಹೆಸರಿಗೆ ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು: ಆರ್. ರಾಧಮ್ಮ, ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ.
ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವರ್ಷ. ಒಂದೇ ಒಂದು ತಿಂಗಳೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಯ ಎಂಟ್ರಿ ಅಮ್ಮ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಸೇರುವ ಎರಡು ವಾರ ಮೊದಲಿನದು.
ಪ್ರಶಾಂತನ ಎದೆ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಭಾರವಾಯಿತು. ಅಮ್ಮ, ತನ್ನ ಪಿಂಚಣಿಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳೂ, ಈ “ರಾಧಮ್ಮ” ಎಂಬಾಕೆಗೆ ಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು? ಯಾರಿವಳು? ಯಾಕೆ ಇದನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ?
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆ ಸುಳಿಯಿತು… ಅಪ್ಪನಿಗೂ ಈಕೆಗೂ ಏನಾದರೂ ಸಂಬಂಧ ಇತ್ತಾ? ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಸಾರ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಗು, ಅದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಅಮ್ಮ ಸುಮ್ಮನೆ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹಣ ಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಳಾ? ಆ ಆಲೋಚನೆ ಬಂದದ್ದೇ ತಡ, ಅವನಿಗೇ ಅದನ್ನ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅಸಹ್ಯ ಎನಿಸಿತು. ಅಮ್ಮ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅಂತ ಗೊತ್ತಿತ್ತು, ಆದ್ರೂ ಪ್ರಶ್ನೆ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
“ಇದೇನಿದು…?” ಶ್ವೇತಾ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪಾಸ್ಬುಕ್ ನೋಡುತ್ತಾ ಕೇಳಿದಳು.
“ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ರೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಬೇಕು” ಎಂದ ಪ್ರಶಾಂತ, ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಗಡಸುತನ.
ಆ ರಾತ್ರಿ ಅವನಿಗೆ ನಿದ್ದೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಹೊರಳಾಡುತ್ತಾ, ಅಮ್ಮನ ಬಗ್ಗೆ ತಾನು ಎಷ್ಟು ಬಲ್ಲೆ ಅಂತ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಮಲಗಿದ. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ಅಮ್ಮ ಒಂಥರಾ ಜಿಪುಣಿ ಅಂತ ಅವನಿಗೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಎರಡೆರಡು ಸಲ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ಹಳೆ ಸೀರೆಯನ್ನೇ ಇಸ್ತ್ರಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಉಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾನ್ ಕೂಡ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಹೊತ್ತು ಹಾಕುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಶಾಂತ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ, ಸ್ನೇಹಿತರೆಲ್ಲಾ ಬೈಕ್ ಕೊಳ್ಳಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ “ಬಸ್ಸೇ ಸಾಕು, ಬೈಕ್ ಗೆ ದುಡ್ಡು ಎಲ್ಲಿಂದ ತರೋದು” ಅಂತ ಅಮ್ಮ ಹೇಳಿದ್ದಳು. ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದಿತ್ತು, ಅಮ್ಮ ಜಿಪುಣಿ ಅಂತ ಗೆಳೆಯರ ಮುಂದೆಯೂ ಗೊಣಗಿದ್ದ. ಅಮ್ಮ ಅದನ್ನ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳೋ ಇಲ್ವೋ, ಸುಮ್ಮನಿದ್ದಳು, ಎಂದೂ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ.
ಈಗ ಅರ್ಥವಾಗತೊಡಗಿತ್ತು… ಆ ಜಿಪುಣತನ ಬರಿಯ ಜಿಪುಣತನ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲವೋ ಏನೋ.
ಮೂರನೇ ದಿನ ಪ್ರಶಾಂತ ಶ್ವೇತಾಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲಕ್ಕೆ ಹೊರಟ. ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದಾರಿ ಇಬ್ಬರೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತಾಡಲಿಲ್ಲ, ರೇಡಿಯೋ ಸಣ್ಣಗೆ ಹಾಡು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಪಾಸ್ಬುಕ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಳಾಸ ಹಳೆಯದಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಯ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ, ಇನ್ನೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಖಾತೆದಾರಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಳಾಸ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. “ಸಾರ್, ಇದೆಲ್ಲಾ ಕೊಡೋಕೆ ಆಗಲ್ಲ ಸಾರ್ ನಿಯಮ ಪ್ರಕಾರ, ಆದ್ರೆ ನಿಮ್ ಅಮ್ಮನ ಫೋಟೋ ನೋಡಿ ಗೊತ್ತಾಯ್ತು, ಅವ್ರು ಪ್ರತೀ ಸಲ ಬಂದಾಗ ನಂಗೆ ಚಾಕ್ಲೇಟ್ ಕೊಡ್ತಾ ಇದ್ರು” ಅಂತ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಮೆಲುನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ್ದು ಪ್ರಶಾಂತನ ಎದೆಯನ್ನ ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಾರ ಮಾಡಿತ್ತು. ಅಮ್ಮ ಇಲ್ಲಿಗೂ ಬಂದಿದ್ದಳಾ, ಎಷ್ಟು ಸಲ, ಬಸ್ಸಲ್ಲೋ ಆಟೋದಲ್ಲೋ, ಒಬ್ಬಳೇ?
ಊರಿನ ಹೊರವಲಯದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮನೆ. ಗೋಡೆಗೆ ಸುಣ್ಣ ಬಿರುಕುಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಮನೆ ಮುಂದೆ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆ, ಒಂದು ಹಳೆಯ ಸೈಕಲ್ ಗೋಡೆಗೆ ಒರಗಿಸಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿತ್ತು.
ಬಾಗಿಲು ತಟ್ಟಿದಾಗ, ಎಪ್ಪತ್ತರ ಆಸುಪಾಸಿನ ಒಬ್ಬ ಹೆಂಗಸು ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಳು. ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ.
“ಕಮಲಮ್ಮನ ಮಗ ಪ್ರಶಾಂತ ಅಂತ…” ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ, ಆ ಹೆಂಗಸಿನ ಮುಖ ಬದಲಾಯಿತು. ಕಣ್ಣಂಚಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಬಂತು.
“ಕಮಲಮ್ಮ… ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದಾರಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಳು, ಧ್ವನಿ ನಡುಗುತ್ತಾ.
ಪ್ರಶಾಂತನಿಗೆ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿತು. “ಅಮ್ಮ… ಹದಿನೈದು ದಿನದ ಹಿಂದೆ ಹೋದ್ರು” ಎಂದ ಮೆಲ್ಲಗೆ.
ರಾಧಮ್ಮ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಸ್ತಬ್ಧಳಾದಳು. ಬಾಗಿಲ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಒರಗಿಕೊಂಡು, ಎಡಗೈಯಿಂದ ಎದೆ ಒತ್ತಿಕೊಂಡಳು. “ಒಳಗೆ ಬನ್ನಿ…” ಎಂದಷ್ಟೇ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಅವಳಿಗೆ.
ಒಳಗೆ ಕುಳಿತಾಗ, ರಾಧಮ್ಮ ಎದ್ದು ಒಳಹೋಗಿ ಕಾಫಿ ಕಾಯಿಸಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಳು. ಕೈ ನಡುಗುತ್ತಿತ್ತು, ಲೋಟ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟಾಗ ಗಣಗಣ ಸದ್ದಾಯಿತು. ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲೇಜು ಸಮಾರಂಭದ ಫೋಟೋ, ಬಿಳಿ ಕೋಟ್ ಹಾಕಿದ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಮೆಡಲ್ ತೊಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಗುತ್ತಿದ್ದಳು.
“ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ…” ಎಂದು ಶುರುಮಾಡಿದಳು ರಾಧಮ್ಮ, ಧ್ವನಿ ಇನ್ನೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, “ನಾನು ಮೈಸೂರಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಲ್ಲಿ ನರ್ಸ್ ಆಗಿದ್ದೆ. ಆಗಷ್ಟೇ ಜಾಯಿನ್ ಆಗಿದ್ದೆ, ಇಪ್ಪತ್ಮೂರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ನಿಮ್ಮ ಅಪ್ಪ ರಾಮಚಂದ್ರ ಅವರು ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ಬಂದ್ರು. ತುಂಬಾ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಲಿ ಇದ್ರು. ಆಪರೇಷನ್ಗೆ ಬ್ಲಡ್ ಬೇಕಿತ್ತು, ಅಪರೂಪದ ಗ್ರೂಪು. ಬ್ಲಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನಲ್ಲಿ ಆ ಗ್ರೂಪಿನ ಸ್ಟಾಕ್ ಇಲ್ಲ ಅಂದ್ರು. ಡಾಕ್ಟರ್ ಬೇರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಶಿಫ್ಟ್ ಮಾಡಿ ಅಂದ್ರು, ಆದ್ರೆ ಅಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಟೈಮ್ ಇರಲಿಲ್ಲ.”
ಪ್ರಶಾಂತ ಉಸಿರು ಬಿಗಿಹಿಡಿದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ.
“ನನ್ನ ಬ್ಲಡ್ ಗ್ರೂಪೂ ಅದೇ ಆಗಿತ್ತು. ನಾನೇ ಕೊಟ್ಟೆ. ಆದ್ರೆ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ…” ಅವಳ ಧ್ವನಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು, “ಆಪರೇಷನ್ ಖರ್ಚಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹಣ ಸಾಲ್ತಿರ್ಲಿಲ್ಲ. ಆವಾಗ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಸ್ಪೆಷಲಿಸ್ಟ್ ಕರೀಬೇಕಿತ್ತು, ಸರ್ಕಾರಿ ಡಾಕ್ಟರ್ಗೆ ಆಗ್ತಿರ್ಲಿಲ್ಲ ಆ ಕೇಸ್. ಕಮಲಮ್ಮ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಕಾರಿಡಾರ್ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತು ಅಳ್ತಾ ಇದ್ರು, ಆರು ವರ್ಷದ ಮಗುನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸ್ಕೊಂಡು. ಆ ಮಗು ನೀವೇ ಇರ್ಬೇಕು ಅನಿಸುತ್ತೆ.” ಎಂದು ಪ್ರಶಾಂತನ ಕಡೆ ನೋಡಿ ಮೆಲ್ಲಗೆ ನಕ್ಕಳು.
ಪ್ರಶಾಂತನಿಗೆ ಅದೇ ಘಟನೆ ಮಸುಕಾಗಿ ನೆನಪಿತ್ತು, ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಕಾರಿಡಾರ್ನ ಹಸಿರು ಗೋಡೆ, ಡೆಟಾಲ್ ವಾಸನೆ, ಮತ್ತು ಅಮ್ಮನ ಸೆರಗಿನ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಆಸರೆ.
“ಆಗ ನನ್ ಕೈಲಿ ಇದ್ದಿದ್ದೆಲ್ಲ ಕೊಟ್ಟೆ. ನನ್ ಮದುವೆಗೆ ಅಂತ ಕೂಡಿಟ್ಟಿದ್ದ ದುಡ್ಡು ಅದು. ಎಂಟು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ. ಆವಾಗ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ, ನನ್ ಇಡೀ ಸಂಬಳ ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷದ್ದು. ಆದ್ರೆ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸೋಕೂ ಟೈಮ್ ಇರ್ಲಿಲ್ಲ ಕಣ್ರೀ, ಒಂದ್ ಜೀವ ಹೋಗ್ತಿತ್ತು ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ.”
ಪ್ರಶಾಂತ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿದ. ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಅಮ್ಮ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹೆಸರು ಬಂದಾಗ ಸುಮ್ಮನಾಗುತ್ತಿದ್ದಿದ್ದು ಈಗ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
“ಆಮೇಲೆ ನಿಮ್ ಅಪ್ಪ ಬದುಕುಳಿದ್ರು. ಆದ್ರೆ ನಾನು ಅದನ್ನ ಯಾವತ್ತೂ ಸಾಲ ಅಂತ ಅಂದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ರೆ ಕಮಲಮ್ಮ…” ಇಲ್ಲಿ ರಾಧಮ್ಮ ಕಣ್ಣೊರೆಸಿಕೊಂಡಳು, “ಅವರು ಆ ಋಣ ಎಂದೂ ಮರೀಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವರ್ಷ ಆದ ಮೇಲೆ, ನಾನು ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೆಟಲ್ ಆದೆ, ಮದುವೆಯಾಗಿ. ಅಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಕಮಲಮ್ಮ ನನ್ ವಿಳಾಸ ಎಲ್ಲಿಂದ ತಗೊಂಡ್ರೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಒಂದ್ ದಿನ ಪೋಸ್ಟ್ಮ್ಯಾನ್ ಮನಿ ಆರ್ಡರ್ ತಂದ. ಎಷ್ಟು ಬೇಡ ಅಂದ್ರೂ ಕೇಳ್ಲಿಲ್ಲ. ‘ನಿಂಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ ರಾಧಾ, ನಿನ್ ಋಣ ತೀರಿಸ್ತಾ ಇದೀನಿ’ ಅಂತಿದ್ರು. ಒಂದ್ ಸಲ ಫೋನ್ ಮಾಡಿ, ‘ನೀ ವಾಪಸ್ ಕಳ್ಸಿದ್ರೆ ನಂಗೆ ಬೇಜಾರಾಗುತ್ತೆ’ ಅಂತ ಅಳ್ತಾ ಹೇಳಿದ್ರು. ಆಮೇಲೆ ನಾ ಸುಮ್ಮನಾದೆ.”
ಮನೆಯ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಗಡಿಯಾರ ಟಿಕ್ ಟಿಕ್ ಎನ್ನುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾರೂ ಮಾತಾಡಲಿಲ್ಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು, ಹೊರಗೆ ಒಂದು ಕುರಿ ಬೊಬ್ಬೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
“ಆದ್ರೆ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ವರ್ಷ…?” ಪ್ರಶಾಂತ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಕೇಳಿದ. “ಒಂದ್ ಸಲ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ರೆ ಸಾಕಿತ್ತಲ್ಲ…”
ರಾಧಮ್ಮ ನಕ್ಕಳು, ದುಃಖ ಬೆರೆತ ನಗು. “ಆಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷ್ಯ ಆಯ್ತು. ನನ್ ಗಂಡ ಬೇಗ ತೀರ್ಕೊಂಡ್ರು, ಕಿಡ್ನಿ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್. ನಾ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಮಗಳನ್ನ ಬೆಳೆಸಿದೆ. ಸಂಬಳ ಅಂತೂ ಆಗ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು. ಆಗ ಕಮಲಮ್ಮಂಗೆ ಹೇಗೋ ಗೊತ್ತಾಯ್ತು, ಅಥವಾ ಅವ್ರೇ ಊಹಿಸಿಕೊಂಡ್ರೋ ಏನೋ, ದುಡ್ಡು ಕಳಿಸೋದು ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಡಿದ್ರು. ನನ್ ಮಗಳು ಪೂರ್ಣಿಮಾಳ ಸ್ಕೂಲ್ ಫೀಸ್, ಪುಸ್ತಕ, ಯುನಿಫಾರ್ಮ್, ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಬರ್ತಿತ್ತು. ನಾ ಫೋನ್ ಮಾಡಿ ‘ಬೇಡ ಕಮಲಮ್ಮ, ನಂಗೆ ಆಗುತ್ತೆ’ ಅಂದ್ರೆ, ‘ನಿಂಗೆ ಆಗುತ್ತೋ ಬಿಡುತ್ತೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ನಂಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಆಗುತ್ತೆ, ಅಷ್ಟು ಸಾಕು’ ಅಂತಿದ್ರು.” ಎಂದು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಗೋಡೆಯ ಫೋಟೋದ ಕಡೆ ಕೈ ತೋರಿಸಿದಳು.
“ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಈಗ ಎಲ್ಲಿದಾರೆ?” ಶ್ವೇತಾ ಕೇಳಿದಳು, ಆ ಫೋಟೋ ನೋಡುತ್ತಾ.
ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ರಾಧಮ್ಮನ ಮುಖ ಬೆಳಗಿತು, ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳ ದುಃಖದ ನಡುವೆ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಬೆಳಕು. “ಅವಳೀಗ ಡಾಕ್ಟರ್! ಚಾಮರಾಜನಗರ ಆಸ್ಪತ್ರೇಲಿ ಕೆಲ್ಸ ಮಾಡ್ತಾಳೆ. ಬಡವರಿಗೆ ಫ್ರೀ ಆಗಿ ಟ್ರೀಟ್ ಮಾಡ್ತಾಳೆ, ಅವಳಿಗೆ ಆಗ್ದೆ ಇದ್ರೆ ಸ್ವಂತ ಕಿಸೆಯಿಂದ್ಲೂ ಔಷಧಿ ಕೊಡಿಸ್ತಾಳೆ. ಈಗ್ಲೂ ಶಿಫ್ಟ್ ಮುಗ್ಸ್ಕೊಂಡು ಪ್ರತಿ ಶನಿವಾರ ಮನೆಗೆ ಬರ್ತಾಳೆ. ಒಂದ್ ಸಲ ಅವಳ ಹತ್ರ ಕೇಳಿದ್ರೆ, ‘ಅಮ್ಮ, ನಂಗೆ ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಗೋಕೆ ಆಗಿದ್ದೆ ಯಾವ್ದೋ ಒಂದು ಅಮ್ಮನ ದುಡ್ಡು. ಅದೇ ದುಡ್ಡು ಈಗ ಬೇರೆಯವ್ರ ಜೀವ ಉಳಿಸ್ತಿದ್ರೆ ಅಷ್ಟೇ ಸಾಕು’ ಅಂದಿದ್ಲು. ಆಗ ನಂಗೆ ಅಳು ತಡ್ಕೊಳ್ಳೋಕೆ ಆಗ್ಲಿಲ್ಲ.”
ಪ್ರಶಾಂತನ ಕಣ್ಣಂಚು ಒದ್ದೆಯಾಯಿತು. ತಾನು ಎಂದೋ ಬೈಕ್ ಕೇಳಿ ಸಿಟ್ಟಾಗಿದ್ದ ದಿನ ನೆನಪಾಯಿತು. ಅಮ್ಮ ಆಗ ಏನೂ ಹೇಳಿರಲಿಲ್ಲ, ಸುಮ್ಮನೆ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದಳು, ಹೊಗೆ ಎಂದು ನೆಪ ಹೇಳಿ ಕಣ್ಣೀರೊರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನೂ ಅವನು ಆಗ ಗಮನಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.
ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದರು. ಆಮೇಲೆ ರಾಧಮ್ಮ ಎದ್ದು ಒಳಗಿನಿಂದ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಡಬ್ಬಿ ತಂದಳು. “ಇದೆಲ್ಲಾ ಕಮಲಮ್ಮ ಬರೆದ ಪತ್ರ. ಫೋನ್ ಇಲ್ಲದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬರೀತಿದ್ರು.” ಒಂದು ಪತ್ರ ಎತ್ತಿಕೊಟ್ಟಳು, ಅಮ್ಮನ ಪರಿಚಿತ ಕೈಬರಹ, ಸ್ವಲ್ಪ ಓರೆಯಾದ ಅಕ್ಷರಗಳು. “ರಾಧಾ, ಪೂರ್ಣಿಮಾಳ ರಿಸಲ್ಟ್ ಕೇಳಿ ತುಂಬಾ ಖುಷಿಯಾಯ್ತು. ನನ್ ಮಗ ಪ್ರಶಾಂತಂಗೂ ಇದೇ ವಯಸ್ಸು, ಅವನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದ್ತಿದಾನೆ. ಇಬ್ಬರೂ ದೊಡ್ಡವರಾಗ್ಲಿ, ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಳ್ಳೇದಾಗ್ಲಿ ಅಂತ ದೇವ್ರತ್ರ ಬೇಡ್ಕೋತೀನಿ” ಅಂತ ಬರೆದಿತ್ತು.
ಪ್ರಶಾಂತ ಆ ಪತ್ರವನ್ನ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದಿದ. ಅಮ್ಮ ತನ್ನನ್ನೂ, ಈ ಅಪರಿಚಿತ ಹುಡುಗಿಯನ್ನೂ ಒಂದೇ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು ಅಂತ ಗೊತ್ತಾದಾಗ, ಎದೆಯೊಳಗೆ ಏನೋ ಒಂದು ಬಿಗಿ ಸಡಿಲವಾದಂತಾಯಿತು.
ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸೂರ್ಯ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ, ಹೊಲಗಳ ಮೇಲೆ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣ ಹರಡಿತ್ತು. ಶ್ವೇತಾ ಗಂಡನ ಕೈ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಳು, ಮಾತಾಡಲಿಲ್ಲ.
ಮನೆಗೆ ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ, ಪ್ರಶಾಂತ ಮತ್ತೆ ಆ ಪಾಸ್ಬುಕ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕುಳಿತ. ಕೊನೆಯ ಪುಟದಲ್ಲಿ, ಅಮ್ಮನ ಕೈಬರಹದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚೀಟಿ ಮಡಚಿ ಇಟ್ಟಿತ್ತು, ಅವನು ಇದುವರೆಗೂ ಗಮನಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಓದಿದ.
“ಪ್ರಶಾಂತಾ, ಇದನ್ನ ಎಂದಾದ್ರೂ ನೀನೇ ನೋಡ್ತೀಯ ಅಂತ ಗೊತ್ತಿತ್ತು. ರಾಧಾಳ ಸಾಲ ದುಡ್ಡಲ್ಲ ಕಣಪ್ಪ, ಅದೊಂದು ಪ್ರಾಣ. ನಿನ್ ಅಪ್ಪನ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿದ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳಿಗೆ ನಾ ಏನೇ ಕೊಟ್ರೂ ಸಾಲಲ್ಲ. ನಿಂಗೆ ಬೈಕ್ ಕೊಡಿಸ್ಲಿಲ್ಲ ಅಂತ ಬೇಜಾರ್ ಮಾಡ್ಕೋಬೇಡ, ಆ ಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ನಿಂಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗಲ್ಲ ಅಂತ ಗೊತ್ತಿತ್ತು ನಂಗೆ. ಅವತ್ತು ಆ ದುಡ್ಡು ಪೂರ್ಣಿಮಾಳ ಕಾಲೇಜ್ ಫೀಸಿಗೆ ಹೋಗಿತ್ತು. ನೀ ದೊಡ್ಡೋನಾದ ಮೇಲೆ ಬಸ್ಸಲ್ಲೇ ಆಫೀಸ್ ಹೋಗ್ತಿದ್ದೆ, ಅದೂ ಒಂಥರ ಸಂತೋಷ ಆಗಿತ್ತು ನಂಗೆ, ನೀ ಸ್ವಂತ ಕಾಲ ಮೇಲೆ ನಿಂತ್ಕೊಂಡಿದ್ದೀಯ ಅಂತ. ನಿಂಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಿಗ್ತಿತ್ತು ಕಣಪ್ಪ, ಒಳ್ಳೇ ಸ್ಕೂಲು, ಒಳ್ಳೇ ಊಟ, ಎಲ್ಲಾ. ಅವಳಿಗೆ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದಿದ್ದನ್ನ ಸ್ವಲ್ಪಾನಾದ್ರೂ ಕೊಡ್ಬೇಕು ಅನ್ಸ್ತಿತ್ತು. ಈ ಖಾತೆ ಮುಚ್ಬೇಡ. ನನ್ ನಂತ್ರ ನೀನೇ ಕಳಿಸು, ಆಗ್ದೇ ಇದ್ರೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು, ಒತ್ತಾಯ ಇಲ್ಲ ಕಣಪ್ಪ. ಆದ್ರೆ ಒಂದು ಮಾತು ನೆನಪಿಟ್ಕೋ, ಯಾವ ಸಹಾಯನೂ ಚಿಕ್ಕದಲ್ಲ. ಅದು ಯಾವಾಗ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತೆ ಅಂತ ಗೊತ್ತಾಗಲ್ಲ. ಇಟ್ಕೊಳ್ಳಪ್ಪ ಈ ಪಾಸ್ಬುಕ್, ಇದ್ರಲ್ಲಿ ಇರೋದು ದುಡ್ಡಲ್ಲ, ನಿಮ್ ಅಪ್ಪನ ಜೀವ.”
ಪ್ರಶಾಂತ ಆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಮಡಚಿ, ಎದೆಗೆ ಒತ್ತಿಕೊಂಡ. ಶ್ವೇತಾ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅವನ ಬೆನ್ನು ಸವರಿದಳು, ಏನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ, ಹೇಳುವ ಅಗತ್ಯವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಮಾರನೇ ದಿನ ಪ್ರಶಾಂತ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಆ ಖಾತೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಹೆಸರಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ, ಮೊದಲ ಜಮೆ ಮಾಡಿದ. ಎಷ್ಟು ಎಂದು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ, ಶ್ವೇತಾಳಿಗೂ ಇಲ್ಲ.
ಮನೆಗೆ ವಾಪಸ್ ಬರುವಾಗ, ಆ ಹಳೆಯ ಪಾಸ್ಬುಕ್ ಅನ್ನು ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ವಾಪಸ್ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ, ಒಮ್ಮೆ ಆ ಹಳೆ ಪುಟಗಳನ್ನ ತೆರೆದು ನೋಡಿದ. ಅಮ್ಮನ ಕೈ ಅಕ್ಷರದ ಸಹಿ, ಪ್ರತಿ ಪುಟದಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ.
ಹೊರಗೆ ಮೈಸೂರು ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿತ್ತು.